مروری بر مدیریت و کنترل بحران ها در پروژه

مدیریت بحران در پروژه های عمرانی یک فاز بسیار مهم در برنامه ریزی و مدیریت پروژه محسوب می شود.

مدیریت بحران فرایندی است که برای مقابله با اتفاق های غیر منتظره  که باعث ایجاد بحران در پروژه می شود مورد استفاده قرار می گردد .

اتفاقات و بحران های متعددی امکان دارد در پروژه های مختلف رخ دهد  از قبیل بحران مالی، خطرات  زیست محیطی، اتفاقات سیاسی و یا بحران های مربوط به ساخت و ساز که همگی باید در  فرآیند مدیریت بحران مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد . فرآیند مدیریت بحران یک ابزار مهم است که به تیم پروژه کمک می کند با خطرات و بحران های پیش رو با روش های علمی برخورد کنند  و با شناسایی و  ارزیابی آن ها، راهکارها و راه حل های مناسب را به کار ببرند تا روند اجرای روژه با مشکل مواجه نشود.

مدیریت بحران مؤثر نیازمند یک رویکرد منظم و نظام مند است که مبتنی برهوشیاری، حساسیت مدیریتی و یک درک خوب از اهمیت برنامه ریزی دقیق وآمادگی سازمانی پروژه است.

تمامی  بحرانهای پیش آمده دارای نقاط مشترک دارند:

·        نیاز به تصمیم گیری و برنامه ریزی دارند.

·        عدم واکنش سریع اثرات  نامطلوب دارد.

·        راه حل های موجود  محدود هستند.

·        تصمیمات اشتباه ،عواقب بدی دارند.

باید به این نکته توجه نمود که بحران ها فقط شامل بلایای طبیعی نمی باشند بلکه بحران های در سطح جامعه اتفاق بیافتد که محیط پروژه را تحت تاثیر خود قرار دهد  . برخلاف مدیریت ریسک، که شامل ارزیابی تهدیدهای احتمالی و پیدا کردن بهترین راه جلوگیری از وقوع آن است، مدیریت بحران شامل برخورد با تهدیدها قبل، درحین و پس از وقع بحران است.

از جمله بحران های که  که در پروژه ها مورد بررسی قرار می گیرند می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

بحران های مالی

 

یکی از مهمترین عوامل بحرانی در پروژه ها بحران مالی میباشد  .بالا رفتن هزینه مصالح و تجهیزات ، عدم تامین مالی پروژه ، ناتوانی مالی پیمانکار و عدم کنترل گردش نقدی تهدید بزرگی برای هر پروژه محسوب می شوند. ارکان اصلی پروژه می باید در فاز برنامه ریزی و اجرای پروژه به این بحران توجه خاص داشته باشند و استراتژی های لازم در خصوص احتمال وقوع آن را در برنامه کاری پروژه قرار دهند. به عنوان مثال  افزایش قیمت مصالح ممکن است تصمیماتی نظیر تغییر نوع متریال ، خرید زود هنگام و دپوی مصالح و یا حتی تاخیر در خرید را بدنبال داشته باشد .

بحران های طبیعی و زیست محیطی

شرایط نامساعد آب و هوایی، بلایای طبیعی سیل و زلزله ، مشکلات دسترسی به محل پروژه،  انتشار بیماری های واگیر دار در سطح جامعه ( مانند ویرس کرونا در سال 1398 در ایران و سایر کشورها که توانست بحران زیست محیطی ایجاد کنند و باعث توقف و یا کندی در روند اجرایی در بعضی از پروژه های عمرانی گردید. که عدم آمادگی و فرهنگ سازی در خصوص این بحران خسارات زیادی را بدنبال داشت (

بحران های مرتبط با ساخت و ساز

عدم تامین  و تدارکات درست در پروژه ، ، تغییرات متعدد طرح و نقشه ها، عدم کیفیت مناسب مصالح  کار به دلیل محدودیت زمانی، ، تاخیر در بررسی و بازبینی نقشه ها همگی برای پروژه  یک بحران به شمار می آیند.

 

مدیریت بحران در 4 حوزه تعریف میشود :

آمادگی: اقداماتی مورد نیازی است  که توانایی تیم  را در برنامه ریزی و  مدیریت بحران افزایش می‌دهد که شامل جمع‌آوری اطلاعات گذشته، سازماندهی، آموزش، تأمین منابع و امکانات، تمرین و مانور است. به عنوان مثال برگزاری مانور آتش سوزی در محل پروژه گام مهمی در آمادگی تیم پروژه در هنگام اتفاقات بالا می برد.

·        پیش گیری: مجموعه اقداماتی است که با هدف کاهش آثار زیانبار بحران  ، سطح خطرپذیری پروژه را ارزیابی نموده و با مطالعات و اقدامات لازم سطح آن را تا حد قابل قبول کاهش می‌دهد.

·        مقابله: مجوعه اقدامات که در زمان وقوع بحران و با در نظر گرفتن آثار زیانبار بحران تعریف و تصویب می شود.

·        باز سازی : مجوعه اقدامات پس از وقوع بحران که جهت بازسازی انجام می شود

فرآیند مدیریت بحران در پروژه ها به شرح زیر می باشند:

شناسایی خطر

تیم برنامه ریزی پروژه با همکاری مدیر پروژه و با مشارکت یکدیگر همه جوانب را بطور جامع بررسی نموده و ایده ها و افکار خود را در برابر خطرات  پیش آمده مطرح می کنند. لازم است موضوعات مختلف از قبیل نقاط ضعف و وقت سازمان در برابر خطر و بحران پیش آمده تهیه و تدوین گردد.

نظر متخصصین

به منظور آگاهی و پرهیز از مواردی که بحران را تحت تاثیر قرار می دهد از افراد باتجربه و ماهر در زمینه ساخت و ساز کمک گرفته می شود.

تجربیات گذشته

استفاده از دانش و تجربیات گذشته در برابر خطرات مشابه تاثیر مهمی در تعریف اقدامات در وضعیت کنونی می نماید .

ارزیابی بحران

پس از آنکه تمام خطرات احتمالی شناسایی شدند، ارزشیابی آن ها بر اساس متدهای کمی و کیفی انجام می شود و میزان پیامدهای ناشی از آن مورد استفاده قرار می گیرند.

واکنش به بحران

پس از شناسایی و ارزیابی خطرات و تعریف گزینه های موجود به منظور کاهش اثرات خطرات و بحران های پیش آمده شده اکنش به بحران و تعریف اقدامات انجام می شود .

 

روش های مختلفی وجود دارند که از طریق آنها می توانید خطرات پروژه های خود را  کاهش داد به عنوان مثال در شرایطی که عدم تجربه و تخصص کافی در حوزه ای وجود دارد با برون سپاری کارهای تخصصی به افراد و یا سازمان های با تجربه می توان اثرات این مشکل را بسیار کاهش داد .

و یا در زمان وقوع بیمارهای واگیر دارد می توان با آموزش و استفاده از ملزومات پزشکی و یا رعایت نکات ایمنی اثرات این خطر را در پروژه کاهش داد.

سخن پایانی:

مدیریت بحران از اصطلاحات حوزه مدیریت است که به مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، چاره‌جویی‌ها و دستورالعمل‌هایی اطلاق می‌شود، که مدیریت یک سازمان در چالش با بحران انجام می‌دهد و هدف آن کاهش روند، کنترل و رفع بحران است. به‌طور کلّی، مدیریت بحران به معنای سوق دادن هدفمند جریان پیشرفت امور به روالی قابل کنترل و انتظار بازگشت امور در اسرع وقت به شرایط قبل از بحران است.