همان طور که می دانید برنامه زمانبندی یکی از اسناد مهم پروژه محسوب میشود. برنامه زمانبندی در حقیقت نقشه راه اجرای پروژه از شروع تا پایان و یا همان تحویل محصول پروژ ه است که به روشنی مسیر اجرای پروژه را برای تیم پروژه مشخص میکند.
به طور خلاصه برنامه زمانبندی در راستای موارد زیر تهیه میشود :
• یک زبان مشترک بین کلیه ارکان کلیدی پروژه (شامل کارفرما، مشاور، پیمانکار و…)
• یکی از معتبرترین اسناد در زمینه لایحه تاخیرات و دعاوی پروژه.
• ابزاری کاربردی جهت برآورد هزینه های پروژه
• مدیریت منابع نیروی انسانی و ماشین آلات و مصالح ، و بودجه پروژه
• یک زبان مشترک بین مراحل اصلی پروژه شامل مهندسی، خرید، اجرا و راه اندازی پروژه
• ابزاری جهت رصد و کنترل وضعیت پیشرفت پروژه در طول عمر پروژه
و....
در همین راستا فاز برنامه ریزی در پروژه ها از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. زیرا تهیه یک برنامه زمانبنندی نا مناسب باعث مشکلاتی در پیشبرد اهداف و فرآیندهای اجرایی پروژه بدنبال دارد. در ادامه مطلب می خواهیم مشخصات و روش تهیه برنامه زمانبندی پروژه را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار دهیم . لازم به توضیح است مطالب فوق نتایج دانش آموخته شده در پروژه ها ی متعدد می باشد.
روش تهیه یک برنامه زمانبندی موفق:
قدم اول :
در ابتدای فاز برنامه ریزی پروژه می باید سند منشور پروژه تهیه و یا بازخوانی شود . منشور پروژه سندی است که کاربرد اصلی آن ایجاد چهارچوبی برای تشریح توافقات و مفروضات اولیه پروژه می باشد در این سند مشخصات پروژه ، اهداف اصلی اجرای پروژه ،زمانبندی کلان ، محدودیت ها ، بودجه ، ساختار سازمانی پروژه ، ریسکهای کلان پروژه و.... در آن عنوان شده است . متخصصین کنترل پروژه حتما می باید قبل از شروع فاز برنامه ریزی این سند را مطالعه و مطابق آن مفروضات و اهداف تعیین شده مطرح شده در این سند شروع به زمانبندی پروژه نمایند.
قدم دوم :
تهیه ساختار اجرایی پروژه (WBS)
در بسیاری از حوزه های برنامه ریزی و کنترل پروژه ساختار شکست پروژه را قلب برنامه ریزی پروژه عنوان می کنند . زیرا بر اساس ساختار اجرایی پروژه می توان یک زمانبندی مناسب تهیه نمود. همان طور که برای مدیریت و سازماندهی یک سازمان نیاز به تعریف و ایجاد ساختار سازمانی از بالاترین رده سازمان یعنی مدیریت عامل تا پایین ترین لایه اجرایی یعنی کارگران می باشد برای برنامه ریزی در یک پروژه نیز نیاز به تهیه ساختار شکست فعالیت ها در گرو هها کاری مختلف می باشد.
اولین قدم در تهیه ساختار شکست پروژه شناخت فعالیتهای پروژه است.جهت تهیه ساختار شکست پروژه می باید از کلیه گروههای اجرای و فنی پروژه نظر خواهی نمود. تهیه ساختار شکست کار به معنی بخش بندی اقلام قابل تحویل پروژه به اجزای کوچکتر است...همچنین ساختار شکست کار توافقی بین ارکان پروژه شامل سرمایه گذار ، پیمانکاران و تامیین کنندگان و تیم مدیریت پروژه باشد . لازم به ذکر است تهیه ساختار شکست کار می تواند در شناسایی و تعریف بهتر فعالیت ها پروژه کمک بسزایی به تیم برنامه ریزی نماید .
قدم سوم :
تعریف رویدادهای مهم در طول پروژه به عنوان مایلستون
مایلستون ها وقایع خیلی مهم در طول اجرای پروژه می باشند که باعث شروع سایر فعالیت ها در پروژه می باشند در همین راستا می باید حتما در برنامه زمانبندی مد نظر گرفته شوند بدون در نظر گرفتن این رویدادهای مهم، نی توان تاثیر آن را در شروع فعالیتهای بعدی دید.. این رویدادها در بحث دعاوی و اختلاف پروژه نیز بسیار مهم می باشند چون مبنای تاخیرات پیش آمده در پروژه نیز می باشند . در آیتم های زیر نمونه ای از رویدادهای مهم پروژه عنوان شده است.:
· تحویل زمین
· اخذ مجوز شهرداری
· ابلاغ نقشه ها
· دریافت پیش پرداخت
· تامین کالا
· و....
معمولا مایلستون ها مدت زمان برابر با صفر دارند.
قدم چهارم :
تعریف تقویم کاری پروژه
در کنار در نظر گرفتن تقویم سالانه پروژه و در نظر گرفتن تعطیلات رسمی پروژه که از قبل مشخص می باشد .مسلما مطابق موقعیت جغرافیایی و محدویت های موجود تقویم کاری در هر پروژه متفاوت باشد . به عنوان مثال پروژه ای که در محدوده و مرکز شهر می باشد . زمانهای کاری تعریف شده ای از طرف ارگان ها رسمی ابلاغ شده است . متخصصین برنامه ریزی پروژه می باید این محدودیت ها و ساعات کاری را در زمانبندی لحاظ نمایند.
قدم پنجم :
تعریف مدت زمان و ارتباطات فعالیتها
پس از تعریف تقویم کاری نوبت به تهیه لیست فعالیت ها مطابق با ساختار شکست پروژه می باشد. با استفاده از نرم افزارهای موجود (M.S.ProjectوPRIMAVERA) زمانبندی پروژه می باید در مرحله اول با تعریف فعالیت ها شروع گردد . در این مرحله دو موضوع حتما باید به درستی انجام شود
تعریف مدت فعالیت ها :
با استفاده از نقشه های موجود و احجام کاری می باید زمان انجام هر فعالیت برآورد شود. در برآورد زمانی انجام فعالیت ها حتما می باید محدودیت های کاری مد نظر قرار گیرد .شرایط محیطی ، سختی کار ، محدودیت های کاری ، دسترسی منابع موجود از جمله آیتم های مهم در این مرحله می باشند .در خیلی از پروژه ها ممکن است نقشه ها در موقع زمانبندی پروژه آماده نباشند در این مواقع می باید با استفاده از نظرات افراد خبره و دانش کسب شده از پروژه های قبلی استفاده نمود .
تعریف روابط فعالیت ها و پیش نیازهای کاری
مسلما تعریف پیش نیازها و همپوشانی فعالیت ها نقش مهمی در تهیه صحیح زمانبندی پروژه دارد. شناخت فعالیت های پروژه در این مرحله در تعریف درست این روابط بسیار مهم است .به عنوان مثال پس از بتن ریزی فونداسیون نصب اسکلت بلا فاصله نمی تواند شروع شود و باید مدتی را جهت بعمل آوری بتن در نظر گرفت.
از جمله روابط مهم که بیشترین کاربرد را در برنامه ریزی پروژه دارد می توان به موارد ذیل اشاره نمود .
FS یاFinish To Start
در این نوع رابطه شروع فعالیت دیوار چینی منوط به اتمام فعالیت پیش نیاز آن یعنی فعالیت اجرای اسکلت خواهد بود. درواقع تا زمانی که فعالیت اسکلت به اتمام نرسد فعالیت دیوار چینی نمی تواند آغاز شود. بایستی توجه داشت دلیلی وجود ندارد که فعالیت پس نیاز که همان فعالیت دیوار چینی است بلافاصله پس از اتمام پیش نیاز خود یعنی فعالیت اسکلت آغاز شود ، بلکه فقط نمی تواند زود تر از آن آغاز گردد. در این رابطه می توان با استفاده از قید های تعریف شده میزان همپوشانی را تعریف نمود.
SS یاStart to Start
در این رابطه شروع فعالیت فعالیت سفید کاری دیوارها وابسته به شروع فعالیت پیش نیاز فعالیت دیوار چینی می باشد. در واقع فعالیت سفید کاری زمانی می تواند آغاز شود که فعالیت دیوار چینی آغاز شده باشد. در این رابطه هم می توان با قیدها تعریف تاخیر در هم زمانی شروع فعالیت ها را بدرستی تعریف نمود . به عنوان مثال 5 روز پس از شروع دیوار چینی عملیات سفید کاری دیوار ها شروع شود. :
FF یاFinish To Finish
پایان فعالیت سفید کاری دیوار وابسته به فعالیت پیش نیاز خود یعنی فعالیت سفید کاری سقف می باشد. درواقع زمانی فعالیت سفید کاری سقف می تواند به اتمام برسد که فعالیت سفید کاری دیوار ها تکمیل گردد. و فعالیت سفید کرای سقف نمی تواند زود تر از فعالیت سفید کاری دیوار به اتمام برسد در این رابطه نیز می توان با تعریف قدیها همپوشانی را نیز تعریف نمود.:
قدم ششم :
تعریف منابع
تعریف منابع یکی از مهمترین قسمتهای برنامه ریزی پروژه است زیرا منابع هستند که مسئولیت انجام فعالیت های پروژه را بعهده دارند . و این منابع هستند که برای استفاده از انها باید هزینه نمود .
انواع منابع در پروژه:
Work: این نوع منبع شامل نیروی انسانی،ماشین آلات و تجهیزات می باشند، مانند مهندس،کارگر،تکنسین ،لودر ف کامیون ، غلطک ، میکسر ، و....
منابع از جنسWork وابسته به زمان(ساعت،روز و…) هستند چون با اتمام یک فعالیت، منابع تخصیص داده شده به آن آزاد می شوند.
Material:این منابع شامل مواد مصرفی هستند مانند آجر، سیمان،آرماتور،بتن ،پیچ و مهره و… که مستقل از زمان می باشند.
Cost:معمولا این نوع منابع شامل هزینه هایی مازاد و یا غیر مستقیم در پروژه هستند که قابل تخصیص به هیچ یک از منابعWork وMaterial نمی باشند ،مانند هزینه بلیط ماموریت پرسنل ستادی به سایت پروژه ،هزینه آموزش پرسنل و…این نوع منبع نیز مستقل از زمان هستند، پس از تعریف منایع در زمانبندی پروژ ه زمانهای کسری آنها و یا زمان های آزاد بودن آنها را مطابق زمانبندی تهیه شده شناسایی نمود . در حقیق با تهیه زمانبندی پروژه می باید بالاترین راندمان کاری منابع را لحاظ نمود.
قدم هفتم :
کنترل مجدد برنامه و تصویب برنامه زمانبندی (BASELINE)
پس از اتمام برنامه ریزی می باید مجددا برنامه را با روش های مختلف مورد بازبینی قرار داد از جمله این ابزارها تهیه گانت چارت کلان پروژه و نمودارS پروژه می باشد . با استفاده از این دو ابزار میتوان نگاهی متفاوت به برنامه تهیه شده داشت . با استفاده از گانت چارت کلان پروژ ه می توان تشخصیص داد آیا شروع پایان فعالیت های اصلی پروژه آیا با واقعیت اجرایی در پروژه ها سازگار است یا خیر در این مرحله می توان از نظر افراد خبر و فنی بسیار استفاده نمود .استفاده از دانش و تجربیات کسب شده پروژه ها پیشین می تواند کمک بسزایی نماید. مسلما برنامه ای بهترین اثر بخشی و عملکرد را در اجرا دارد که کلیه موارد اجرایی و محدودیت ها در آن لحاظ شده باشد . خیلی از مواقع اتفقات غیر قابل پیش بینی در حین اجرای پروژه باعث میشود . برنامه زمانبندی را با مغایرت زیاد با واقعیت مواجه سازد در این صورت می باید برنامه زمانبندی را مورد بازبینی قرار داد . البته قابل ذکر است قبل از تصویت برنامه زمانبندی اولیه تمامی محدودیت ها در برنامه باید دیده شود ولی در صورتی که بعد از تصویب برنامه زمانبندی این موضوعات غیر قابل پیش بینی اتافق بیافتد با نظر کلیه ذینفعان کلیدی پروژه باید نسبت به بازنگری و اصلاح برنامه زمانبندی اقدام نمود .
روش بعدی کنترل نمودارS پیشرفت پروژه است که می توا ن با استفا ه از آن روندپیشرفت را در طول زمابندی پروژه مشاهده نمود. که آیا این روند پیشرفت منطقی است یا خیر مسلما روند پیشرفت پروژه و مطابقت آن با تجارب کسب شده از روند پیشرفت پروژه ها پیشین گویای همه چیز خواهد بود .
در این نمودار محورx دوره های زمانی پروژه و محورy درصد پیشرفت پروژه و یا میزان هزینه منابع پروژه لحاظ میشود. در طول مدت پروژه از این نمودار جهت مقایسه وضعیت برنامه ای با وضعیت واقعی پروژه استفاده می نماییم.
تصویب برنامه زمانبندی (BASELINE)
در پایان می باید پس از اتمام زمانبندی برنامه را جهت تصویب نهایی برای مدیریت پروژه و یا ذینفعان پروژه ارسال نمود و این برنامه ملاک تهیه گزارشات و کنترل پروژه می باشد . خط مبنا نسخۀ ثابت و تأییدشده زمانبندی، بودجه و محدودۀ پروژه است.
مطلب تکمیلی
برنامه ریزی موجی غلتان Rolling wave planning روشی جهت کاهش خطا در تهیه زمانبندی
اغلب اوقات برنامه ریزی فعالیت های آینده یک پروژه با جزئیات آن وجود ندارد بنابراین معمولا برنامه ریزی در این پروژه ها به صورت مرحله ای انجام میشود. در حقیقت چندین موج برنامه ریزی در پروژه وجود دارد. و در طول مدت پروژه امواج بعدی می آیند و جزئیات بیشتری به برنامه پروژه اضافه میشود.در این راستا بهتر است در ابتدای برنامه ریزی پروژه ، مایلستون های اصلی پروژه را برجسته نماییم .
متخصصین کنترل پروژه می باید به این نکنه توجه داشته باشند تهیه زمانبندی کل پروژه در ابتدای شروع کار با در نظر گرفتن جزئیات تمامی فعالیت ها ممکن است مفید نباشد زیرا ممکن است بر اساس اطلاعات فنی اجرایی از پروژه تدوین نشده باشد. ما باید در این مسیر تا می توانیم کمترین خطا را در برنامه ریزی داشته باشیم در این راستا حتما می بایست پس از دریافت و تکمیل اطلاعات فنی برنامه ریزی جزئیات را در برنامه ریزی داشته باشیم. ما باید در این مسیر تا می توانیم کمترین خطا را در برنامه ریزی داشته باشیم در این راستا حتما می بایست پس از دریافت و تکمیل اطلاعات فنی برنامه ریزی جزئیات را در برنامه ریزی داشته باشیم. که سعی می شود در بخش های بعدی موضوع تهیه برنامه زمانبندی موجی توضیح کامل تر داده شود
ادامه مطلب